Albert Netrypke architekt
kościoły,  kościoły,  O Kaliszu

Cerkiew w Kaliszu Świętych Apostołów Piotra i Pawła

Cerkiew w Kaliszu

Zapraszam na spacer po wielokulturowym Kaliszu, po ulicy Niecałej, Placu św. Józefa i Łaziennej, na których były lub są świątynie prawosławne.

Cerkiew w Kaliszu

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości kaliska społeczność prawosławna nie posiadała własnego kościoła.
W listopadzie 1928 roku zatwierdzone zostały plany budowy prawosławnej świątyni. Jeszcze tego samego roku ruszyły prace budowlane. W kwietniu następnego roku, położono kamień węgielny by we wrześniu 1930 roku oddać cerkiew wiernym. Cerkiew w Kaliszu powstała przy ulicy Niecałej dzięki tandemowi Zenowicz-Nestrypke. Pierwszy z tego duetu – Michał Zenowicz, był projektantem neoromańskiej bryły kościoła, Albert Nestrypke natomiast nadzorował prace budowlane.

Do budowy nowej cerkwi wykorzystano materiały budowlane z rozbieranego po sąsiedzku soboru. Cerkiew w Kaliszu przy ulicy Niecałej po swojej poprzedniczce odziedziczyła również wyposażenie wnętrza, w tym ikonostas oraz patronów: świętych Piotra i Pawła. 3 lutego 1994 uznano ją za wyjątkową i umieszczono w rejestrze zabytków.

Obecnie Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kaliszu jest prawosławną cerkwią farną, jednej z czterech parafii wchodzących w skład dekanatu Łódź, diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Zdjęcie duchownego prawosławnego z pracowni fotograficznej Wincentego Borettiego

Cerkiew w Kaliszu

Cerkiew w Kaliszu

Cerkiew w Kaliszu

Zdjęcia autorstwa Piotra Zdrowickiego

Cerkiew w Kaliszu

Zdjęcia autorstwa Elżbiety Czarcińskiej

Cerkiew w Kaliszu

Dom popa przy ulicy Niecałej

Po upadku powstania styczniowego Kalisz ponownie ustanowiono stolicą guberni. Do rozwijającego się miasta zaczęło napływać coraz więcej, często wraz z rodzinami, wojskowych, funkcjonariuszy policji oraz urzędników administracji carskiej. Dla wyznawców prawosławia cerkiew św. Jerzego, przy dzisiejszej ulicy Łaziennej, stała się zbyt mała i zrodziła się konieczność wybudowania nowej cerkwi, „godnej” gubernialnego miasta.

W roku 1875 na obecnym placu Jana Pawła II, w jednym najbardziej reprezentacyjnych miejsc Kalisza, w przestrzeni po rozebranej kamienicy zwanej „Między Nogami” rozpoczęto prace budowlane nowej cerkwi. Nadano jej monumentalny charakter, z wyraźnymi cechami architektury bizantyjskiej. Orientalna, jak na kaliskie warunki, świątynia została konsekrowana latem 1877 roku przez archireja warszawskiego Leoncjusza, w obecności generała gubernatora warszawskiego Pawła Kotzebue. Los soboru pw. św. Apostołów Piotra i Pawła, bo taką godność posiadała kaliska cerkiew, przypieczętowany został w roku 1919. Wówczas to zapadła decyzja o rozbiórce świątyni.

Cerkiew w Kaliszu

Cerkiew w Kaliszu

Bliskość granicy prusko-rosyjskiej oraz związanego z nią przejścia granicznego w pobliskim Szczypiornie, wymuszała stacjonowanie w Kaliszu dużego garnizonu wojsk rosyjskich. Dla tych żołnierzy zorganizowano w mieście w roku 1832 cerkiew garnizonową. Ulokowano ją w sali musztry, zlikwidowanego w ramach represji po wybuchu powstania listopadowego Korpusu Kadetów, a na patrona nowej prawosławnej świątyni przyjęto św. Jerzego. Trzy lata później do cerkwi garnizonowej przeniesiono grecką kaplicę prawosławną.

Cerkiew w Kaliszu pw. św. Jerzego służyła żołnierzom rosyjskim, oraz świeckim wiernym do wybuchu I wojny  światowej i ostatecznie została zlikwidowana, jako miejsce kultu, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

Cerkiew w Kaliszu

Cerkiew w Kaliszu

Cerkiew w Kaliszu

Zdjęcie udostępnione przez Gdzieś w Kaliszu

Parafia prawosławna w Kaliszu należy do najstarszych. Została założona przez Greków w 1786 roku. Wtedy też cerkiew mieściła się w domu mieszkalnym na starym rynku. Od 1835 roku cerkiew św. św. Apostołów Piotra i Pawła mieściła się w budynku Korpusu Kadetów. Budowę soboru na głównym placu miasta rozpoczęto w 1875 roku. Plac zakupiono od osób prywatnych za 14 tysięcy rubli. Budowa pochłonęła 80 tysięcy rubli. 27 lipca 1877 roku, w dniu urodzin cesarzowej Marii Aleksandrowny (która wówczas po raz pierwszy podróżowała z Niemiec do Rosji na ślub z carem Aleksandrem II, a jej podróż wiodła przez Kalisz), cerkiew została wyświęcona. Przy konsekracji obecnych było trzech Greków, którzy pozostali z byłej diaspory. Sobór był pięciokopułowy i nie miał oddzielnej dzwonnicy – dzwony umieszczono w jednej z małych narożnych kopuł. W niepodległej Polsce cerkiew zamieniono na kościół św. Józefa. W 1920 roku została rozebrana. Z materiałów rozbiórkowych wybudowano w 1929 roku małą cerkiew na cmentarzu prawosławnym przy ulicy Niecałej 1. Budynek nowej świątyni wzniesiono w stylu pseudoromańskim, według projektu architekta Michała Zenowicza. Pracami budowlanymi kierował inżynier Albert Nestrypke. W jej wnętrzu umieszczono ikonostas, sprzęt liturgiczny i wyposażenie pochodzące
z soboru. Obecnie pełni funkcję cerkwi parafialnej.

 źródło: Kirył Sokoł, Aleksander Sosna, Cerkwie 1815-1915 w centralnej Polski Wyd. Sąsiedzi, Białystok 2011
źródło: https://wkaliszu.pl/8023099/PRZEWODNIK_PO_REGIONIE_Cerkiew_prawoslawna_w_Kaliszu.html

 

One Comment

  • Post

    Aż szkoda, nie jestem urodzona kaliszanka, mieszkam tu od ok.40 lat, Ci którzy pokazywali mi Kalisz, byli rdzennymi kaliszaninami. W ich albumach widziałam podobne zdjęcia. Cieszę się że mogę znowu to zobaczyć. No i kochani kaliszanie , bądźcie dumni z tego miasta

Leave a Reply

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.