{"id":44835,"date":"2025-09-19T12:32:13","date_gmt":"2025-09-19T10:32:13","guid":{"rendered":"https:\/\/kaliszczasemmalowany.pl\/?p=44835"},"modified":"2025-09-19T12:32:13","modified_gmt":"2025-09-19T10:32:13","slug":"stary-cmentarz-zydowski-w-kaliszu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaliszczasemmalowany.pl\/index.php\/2025\/stary-cmentarz-zydowski-w-kaliszu\/","title":{"rendered":"Stary Cmentarz \u017bydowski w Kaliszu"},"content":{"rendered":"

Stary cmentarz \u017cydowski w Kaliszu<\/a> powsta\u0142 pomi\u0119dzy 1285 a 1287 rokiem, przy zbiegu obecnych ulic Nowy \u015awiat, Handlowej i Skalmierzyckiej.<\/p>\n

W latach 60. XX w. na cz\u0119\u015bci terenu zajmowanego przed wojn\u0105 przez cmentarz powsta\u0142o osiedle mieszkaniowe, stacja Pogotowia Ratunkowego oraz O\u015brodek Szkolno-Wychowawczy.<\/p>\n

\"cmentarz
Stary Cmentarz \u017bydowski (zdj\u0119cie udost\u0119pni\u0142a Hila Marcinkowska)<\/figcaption><\/figure>\n

Sporych rozmiar\u00f3w kirkut \u017cydowski w Kaliszu w czasie swego funkcjonowania by\u0142 prawdopodobnie trzykrotnie nadpisywany. Po ca\u0142kowitym zape\u0142nieniu jego terenu grobami, by nie dopu\u015bci\u0107 do ich naruszenia w czasie poch\u00f3wk\u00f3w, nadsypywano dwumetrow\u0105 warstw\u0119 ziemi i tam robiono nowe groby. Tak dzia\u0142o si\u0119 do ponownego zape\u0142nienia cmentarza i w\u00f3wczas znowu jego powierzchni\u0119 nadsypywano.<\/p>\n

<\/p>\n

\"Cmentarz
Magen Avrahama (Abraham Gombiner), jeden z najwa\u017cniejszych \u015bwiatowych rabin\u00f3w.<\/figcaption><\/figure>\n

Na starym cmentarzu na Czaszkach w ci\u0105gu niemal siedmiu wiek\u00f3w pochowano wiele wybitnych osobisto\u015bci \u017cycia religijnego, gospodarczego i kulturalnego, nie tylko w skali kaliskiej gminy \u017cydowskiej ale i okolicznych teren\u00f3w. Tu by\u0107 mo\u017ce pogrzebano po \u015bmierci\u00a0 w 1452 roku Kawiana, kt\u00f3ry przyby\u0142 do grodu nad Prosn\u0105 z Krakowa i z czasem przej\u0105\u0142 zapewne maj\u0105tek ojczyma Oto Dawida.<\/p>\n

\"cmentarz
Gr\u00f3b Magen Avrahama (Abraham Gombiner) znajduje si\u0119 na osiemsetletnim cmentarzu \u017cydowskim w Kaliszu.<\/figcaption><\/figure>\n

Na cmentarz kaliski do grobu \u017cydowskiego filozofa i cadyka, dajana i me\u0142ameda Abrahama Abele (Abele ben Chaima ha-Levi) Gombinera przybywali przez ca\u0142e ostatnie trzy wieki pobo\u017cni \u017bydzi nie tylko z Polski, ale i z ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n

\"cmentarz
(zdj\u0119cie udost\u0119pni\u0142a Hila Marcinkowska)<\/figcaption><\/figure>\n
\"cmentarz
Macewy ze starego cmentarza zosta\u0142y przeniesione na Nowy Cmentarz na Podmiejskiej<\/figcaption><\/figure>\n
\"cmentarz
Macewy na Starym Cmentarzu \u017bydowskim zosta\u0142y zniszczone i wywiezione przez Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy zr\u00f3wnali cmentarz z ziemi\u0105.<\/figcaption><\/figure>\n

Cmentarz zosta\u0142 zniszczony w okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny \u015bwiatowej. W latach czterdziestych XX w. Niemcy r\u0119koma angielskich je\u0144c\u00f3w usun\u0119li licz\u0105ce setki lat macewy. Cze\u015b\u0107 z nich wykorzystali do wy\u0142o\u017cenia skarpy rzecznej Kana\u0142u Rypinkowskiego na odcinku od Mostu Reformackiego do kina \u201eApollo\u201d. Inne pot\u0142ukli, a nast\u0119pnie u\u017cyli ich do utwardzenia ulic \u2013 np. obecnej ul. Ko\u015bciuszki.<\/p>\n

Cmentarz wed\u0142ug religijnego prawa i obyczaju jest miejscem \u015bwi\u0119tym, nie naruszalnym, a zarazem nieczystym. Bezwzgl\u0119dnie niedopuszczalna jest jego likwidacja, podobnie jak grobu.<\/p>\n

\"cmentarz
Macewy kt\u00f3rymi wy\u0142o\u017cone, w czasie okupacji nabrze\u017ca Prosny, zosta\u0142y przewiezione na Nowy Cmentarz \u017bydowski<\/figcaption><\/figure>\n

W latach 80. XX w.\u00a0Fundacja Nissenbaum\u00f3w wydoby\u0142a nagrobki z brzeg\u00f3w skarpy. Po wielu perypetiach macewy i ich fragmenty przewiezione zosta\u0142y na teren nowego cmentarza przy ul. Podmiejskiej.<\/p>\n

\"cmentarz
Okupanci zniszczyli wszystkie macewy na cmentarzu<\/figcaption><\/figure>\n
\"cmentarz
Rodzina \u017cydowska na cmentarzu, w tle wida\u0107 fragment ogrodzenia (zdj\u0119cie udost\u0119pni\u0142a Hila Marcinkowska)<\/figcaption><\/figure>\n
\"cmentarz
(zdj\u0119cie udost\u0119pni\u0142 Artur Fija\u0142kowski)<\/figcaption><\/figure>\n
\"cmentarz
cmentarz by\u0142 otoczony ceglanym murem (widok od strony Skalmierzyckiej)<\/figcaption><\/figure>\n

Cmentarz do 1851 roku by\u0142 on otoczony drewnianym ogrodzeniem, kt\u00f3re ufundowa\u0142 Lajzer Mamelok. W miejsce tego ogrodzenia\u00a0 w 1851 roku wzniesiono mur ceglany. Wiemy to z opublikowanej przez Adama Chody\u0144skiego inskrypcji, kt\u00f3ra w 1891 roku znajdowa\u0142a si\u0119 na kamiennej tablicy umieszczonej na murowanej, wysokiej bramie \u2013 uj\u0119tej dwiema furtkami i g\u0142osi\u0142a w j\u0119zyku \u017cydowskim oraz polskim: Obmurowanie cmentarza uko\u0144czonem zosta\u0142o w r. 1851 funduszem ma\u0142\u017conk\u00f3w Salomona Seliga i Fejgi Jette z Gotheimer\u00f3w Karo, w roku 1848 przez nich ofiarowanym \u2013 rytowa\u0142 M. G. Kaliski<\/em>. (Kaliszanin 1891, nr 84, s. 3).<\/p>\n

https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/k\/831-kalisz\/114-cmentarze\/15125-stary-cmentarz-zydowski-w-kaliszu-ul-nowy-swiat#footnote1_3akrkkk<\/a>
\nSTANIS\u0141AW MA\u0141YSZKO, W KRAINIE PAMI\u0118CI. KALISKIE CMENTARZE I MIEJSCA POCH\u00d3WK\u00d3W DAWNIEJ I DZI\u015a. KALISZ: MUZEUM
\nOKR\u0118GOWE ZIEMI KALISKIEJ, 2021, SS. 303, IL.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Stary cmentarz \u017cydowski w Kaliszu powsta\u0142 pomi\u0119dzy 1285 a 1287 rokiem, przy zbiegu obecnych ulic Nowy \u015awiat, Handlowej i Skalmierzyckiej. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":44008,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[518,39,2],"tags":[26,152,1106,211,27,308,452,20],"class_list":["post-44835","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cmentarz","category-kaliszanie","category-o-kaliszu","tag-cmentarz","tag-cmentarze","tag-gombiner","tag-nowy-swiat","tag-podmiejska","tag-skalmierzycka","tag-stary-cmentarz-zydowski","tag-zydzi"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t