{"id":3259,"date":"2026-04-03T08:00:27","date_gmt":"2026-04-03T07:00:27","guid":{"rendered":"http:\/\/kaliszczasemmalowany.pl\/?p=3259"},"modified":"2026-04-03T09:05:55","modified_gmt":"2026-04-03T08:05:55","slug":"cerkiew-w-kaliszu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaliszczasemmalowany.pl\/index.php\/2026\/cerkiew-w-kaliszu\/","title":{"rendered":"Cerkiew w Kaliszu \u015awi\u0119tych Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a"},"content":{"rendered":"

Cerkiew<\/a> w Kaliszu<\/p>\n

\"cerkiew\"<\/p>\n

Zapraszam na spacer po wielokulturowym Kaliszu, po ulicy Nieca\u0142ej, Placu \u015bw. J\u00f3zefa i \u0141aziennej, na kt\u00f3rych by\u0142y lub s\u0105 \u015bwi\u0105tynie prawos\u0142awne.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci kaliska spo\u0142eczno\u015b\u0107 prawos\u0142awna nie posiada\u0142a w\u0142asnego ko\u015bcio\u0142a.
\nW listopadzie 1928 roku zatwierdzone zosta\u0142y plany budowy prawos\u0142awnej \u015bwi\u0105tyni. Jeszcze tego samego roku ruszy\u0142y prace budowlane. W kwietniu nast\u0119pnego roku, po\u0142o\u017cono kamie\u0144 w\u0119gielny by we wrze\u015bniu 1930 roku odda\u0107 cerkiew wiernym. Cerkiew w Kaliszu powsta\u0142a przy ulicy Nieca\u0142ej<\/a> dzi\u0119ki tandemowi Zenowicz-Nestrypke. Pierwszy z tego duetu \u2013 Micha\u0142 Zenowicz, by\u0142 projektantem neoroma\u0144skiej bry\u0142y ko\u015bcio\u0142a, Albert Nestrypke natomiast nadzorowa\u0142 prace budowlane. <\/span><\/p>\n

Do budowy nowej cerkwi wykorzystano materia\u0142y budowlane z rozbieranego po s\u0105siedzku soboru. Cerkiew w Kaliszu przy ulicy Nieca\u0142ej po swojej poprzedniczce odziedziczy\u0142a r\u00f3wnie\u017c wyposa\u017cenie wn\u0119trza, w tym ikonostas oraz patron\u00f3w: \u015bwi\u0119tych Piotra i Paw\u0142a. 3 lutego 1994 uznano j\u0105 za wyj\u0105tkow\u0105 i umieszczono w rejestrze zabytk\u00f3w. <\/span><\/p>\n

Obecnie Cerkiew \u015awi\u0119tych Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a w Kaliszu jest prawos\u0142awn\u0105 cerkwi\u0105 farn\u0105, jednej z czterech parafii wchodz\u0105cych w sk\u0142ad dekanatu \u0141\u00f3d\u017a, diecezji \u0142\u00f3dzko-pozna\u0144skiej Polskiego Autokefalicznego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego.<\/span><\/p>\n

Zdj\u0119cie duchownego prawos\u0142awnego z pracowni fotograficznej Wincentego Borettiego<\/span><\/p>\n

\"Cerkiew<\/p>\n

\"Cerkiew<\/p>\n

\"Cerkiew<\/p>\n

Zdj\u0119cia autorstwa Piotra Zdrowickiego<\/span><\/p>\n

\"Cerkiew<\/p>\n

Zdj\u0119cia autorstwa El\u017cbiety Czarci\u0144skiej<\/span><\/p>\n

\"Cerkiew<\/p>\n

Dom popa przy ulicy Nieca\u0142ej
\n<\/span><\/p>\n

Po upadku powstania styczniowego Kalisz ponownie ustanowiono stolic\u0105 guberni. Do rozwijaj\u0105cego si\u0119 miasta zacz\u0119\u0142o nap\u0142ywa\u0107 coraz wi\u0119cej, cz\u0119sto wraz z rodzinami, wojskowych, funkcjonariuszy policji oraz urz\u0119dnik\u00f3w administracji carskiej. Dla wyznawc\u00f3w prawos\u0142awia cerkiew \u015bw. Jerzego, przy dzisiejszej ulicy \u0141aziennej, sta\u0142a si\u0119 zbyt ma\u0142a i zrodzi\u0142a si\u0119 konieczno\u015b\u0107 wybudowania nowej cerkwi, \u201egodnej\u201d gubernialnego miasta. <\/span><\/p>\n

W roku 1875 na obecnym placu Jana Paw\u0142a II, w jednym najbardziej reprezentacyjnych miejsc Kalisza, w przestrzeni po rozebranej kamienicy zwanej \u201eMi\u0119dzy Nogami\u201d rozpocz\u0119to prace budowlane nowej cerkwi. Nadano jej monumentalny charakter, z wyra\u017anymi cechami architektury bizantyjskiej. Orientalna, jak na kaliskie warunki, \u015bwi\u0105tynia zosta\u0142a konsekrowana latem 1877 roku przez archireja warszawskiego Leoncjusza, w obecno\u015bci genera\u0142a gubernatora warszawskiego Paw\u0142a Kotzebue. Los soboru pw. \u015bw. Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a, bo tak\u0105 godno\u015b\u0107 posiada\u0142a kaliska cerkiew, przypiecz\u0119towany zosta\u0142 w roku 1919. W\u00f3wczas to zapad\u0142a decyzja o rozbi\u00f3rce \u015bwi\u0105tyni.<\/span><\/p>\n

\"Cerkiew<\/p>\n

\"Cerkiew<\/p>\n

Blisko\u015b\u0107 granicy prusko-rosyjskiej oraz zwi\u0105zanego z ni\u0105 przej\u015bcia granicznego w pobliskim Szczypiornie, wymusza\u0142a stacjonowanie w Kaliszu du\u017cego garnizonu wojsk rosyjskich. Dla tych \u017co\u0142nierzy zorganizowano w mie\u015bcie w roku 1832 cerkiew garnizonow\u0105. Ulokowano j\u0105 w sali musztry, zlikwidowanego w ramach represji po wybuchu powstania listopadowego Korpusu Kadet\u00f3w, a na patrona nowej prawos\u0142awnej \u015bwi\u0105tyni przyj\u0119to \u015bw. Jerzego. Trzy lata p\u00f3\u017aniej do cerkwi garnizonowej przeniesiono greck\u0105 kaplic\u0119 prawos\u0142awn\u0105. <\/span><\/p>\n

Cerkiew w Kaliszu pw. \u015bw. Jerzego s\u0142u\u017cy\u0142a \u017co\u0142nierzom rosyjskim, oraz \u015bwieckim wiernym do wybuchu I wojny\u00a0 \u015bwiatowej i ostatecznie zosta\u0142a zlikwidowana, jako miejsce kultu, po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

\"Cerkiew<\/p>\n

\"Cerkiew<\/p>\n

\"Cerkiew<\/p>\n

Zdj\u0119cie udost\u0119pnione przez Gdzie\u015b w Kaliszu<\/span><\/p>\n

Parafia prawos\u0142awna w Kaliszu nale\u017cy do najstarszych. Zosta\u0142a za\u0142o\u017cona przez Grek\u00f3w w 1786 roku. Wtedy te\u017c cerkiew mie\u015bci\u0142a si\u0119 w domu mieszkalnym na starym rynku. Od 1835 roku cerkiew \u015bw. \u015bw. Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a mie\u015bci\u0142a si\u0119 w budynku Korpusu Kadet\u00f3w. Budow\u0119 soboru na g\u0142\u00f3wnym placu miasta rozpocz\u0119to w 1875 roku. Plac zakupiono od os\u00f3b prywatnych za 14 tysi\u0119cy rubli. Budowa poch\u0142on\u0119\u0142a 80 tysi\u0119cy rubli. 27 lipca 1877 roku, w dniu urodzin cesarzowej Marii Aleksandrowny (kt\u00f3ra w\u00f3wczas po raz pierwszy podr\u00f3\u017cowa\u0142a z Niemiec do Rosji na \u015blub z carem Aleksandrem II, a jej podr\u00f3\u017c wiod\u0142a przez Kalisz), cerkiew zosta\u0142a wy\u015bwi\u0119cona. Przy konsekracji obecnych by\u0142o trzech Grek\u00f3w, kt\u00f3rzy pozostali z by\u0142ej diaspory. Sob\u00f3r by\u0142 pi\u0119ciokopu\u0142owy i nie mia\u0142 oddzielnej dzwonnicy \u2013 dzwony umieszczono w jednej z ma\u0142ych naro\u017cnych kopu\u0142. <\/span><\/p>\n

W niepodleg\u0142ej Polsce cerkiew zamieniono na ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. J\u00f3zefa. W 1920 roku zosta\u0142a rozebrana. Z materia\u0142\u00f3w rozbi\u00f3rkowych wybudowano w 1929 roku ma\u0142\u0105 cerkiew na cmentarzu prawos\u0142awnym przy ulicy Nieca\u0142ej 1. Budynek nowej \u015bwi\u0105tyni wzniesiono w stylu pseudoroma\u0144skim, wed\u0142ug projektu architekta Micha\u0142a Zenowicza. Pracami budowlanymi kierowa\u0142 in\u017cynier Albert Nestrypke. W jej wn\u0119trzu umieszczono ikonostas, sprz\u0119t liturgiczny i wyposa\u017cenie pochodz\u0105ce
\nz soboru. Obecnie pe\u0142ni funkcj\u0119 cerkwi parafialnej.<\/span>
\n\u00a0\u017ar\u00f3d\u0142o: Kiry\u0142 Soko\u0142, Aleksander Sosna, Cerkwie 1815-1915 w centralnej Polski Wyd. S\u0105siedzi, Bia\u0142ystok 2011 <\/em><\/span>
\n\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 https:\/\/wkaliszu.pl\/8023099\/PRZEWODNIK_PO_REGIONIE_Cerkiew_prawoslawna_w_Kaliszu.html<\/a>
\n<\/span>https:\/\/buycoffee.to\/kaliszczasemmalowany<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cerkiew w Kaliszu Zapraszam na spacer po wielokulturowym Kaliszu, po ulicy Niecałej, Placu św. Józefa i Łaziennej, na których były lub są świątynie prawosławne.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3261,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[8,364,2],"tags":[234,46,238,13,35,250,133,54,347],"class_list":["post-3259","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-koscioly","category-koscioly-2","category-o-kaliszu","tag-boretti","tag-cerkiew","tag-ckisz","tag-kalisz","tag-koscioly","tag-nestrypke","tag-niecala","tag-plac-sw-jozefa","tag-lazienna"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t